Ερωτικές Δονήσεις

Ήλιε, που κάθε πρωινό

απ’ τα παραθυρόφυλλα δειλά

γλυκοχαϊδεύεις το γυμνό, ανέγγιχτο κορμί της,

καθώς αργολικνίζεται στα μεταξένια της σεντόνια,

πάρε αν θες τα μάτια μου να δεις πως τη θαυμάζω

και τότε είμαι σίγουρος διπλά θα την φωτίζεις

Μα ίσως τα μάτια μόνα τους ποτέ να μη μπορέσουν

δίχως της καρδιάς την συνδρομή

ούτε της άφατης ομορφιάς

την λάμψη να αντικρύσουν,

μήτε της αγνής αγάπης

τους θείους αναπαλμούς να αντέξουν.

Γι’ αυτό αν θέλεις Ήλιε μου

αλώβητο σε ένταση τον θαυμασμό να νοιώσεις

πάρε μαζί με τη ματιά και την αθώα καρδιά μου

που ο έρωτας τη δόνησε στα πιο ισχυρά του ρίχτερ

και μ’ ύψωσε απλό θνητό,

ισόθεο στην τάξη.

Συνοδοιπόροι είμαστε με τον ίδιο προορισμό...

Επίκουρου προσφώνησις...

Ας στοχαστούμε πάνω στα αποσπάσματα της σοφίας του Επίκουρου κι ας μη θεωρήσουμε τα λεγόμενά του απλοϊκά και αυτονόητα…

Μέσα στα απλά λόγια και πράγματα κρύβονται συχνά οι πιο μεγάλες αλήθειες…

1. «Γεγόναμεν άπαξ, δις δε ουκ έστι γενέσθαι…συ δε ουκ ων της αύριον κύριος αναβάλλη το χαίρον, ο δε βίος μελλησμώ παραπόλλυται και εις έκαστος ημών ασχολούμενος αποθνήσκει.»

«Γεννηθήκαμε μια φορά και δε γίνεται να γεννηθούμε και δεύτερη…Όμως εσύ, που δεν εξουσιάζεις το αύριο, αναβάλλεις την ευτυχία σου και η ζωή σπαταλιέται στις αναβολές και ο καθένας μας γεμάτος ασχολίες πεθαίνει.»

2. «Ου βιαστέον την φύσιν αλλά πειστέον. Πείσομεν δε τας αναγκαίας επιθυμίας εκπληρούντες, τας τε φυσικάς αν μη βλάπτωσι, τας δε βλαβεράς πικρώς ελέγχοντες.»

«Δε χρειάζεται να βιάζουμε τη φύση αλλά να την υπακούμε. Και θα την υπακούσουμε ικανοποιώντας τις αναγκαίες επιθυμίες κι όσες φυσικές δε βλάπτουν και διώχνοντας με σκληρότητα τις βλαβερές.»

3. «Προς μεν τάλλα δυνατόν ασφάλειαν πορίσασθαι, χάριν δε θανάτου πάντες άνθρωποι πόλιν ατείχιστον οικούμεν.»

«Μπορούμε να εξασφαλιστούμε ως προς όλα τα άλλα, όμως εξαιτίας του θανάτου όλοι οι άνθρωποι ζούμε σε μια πόλη ανοχύρωτη.»

4. «Σαρκός φωνή το μη πεινήν, το μη διψήν, το μη ριγούν. Ταύτα γαρ έχων τις και ελπίζων έξειν καν Διί υπέρ ευδαιμονίας μαχέσαιτο.»

«Η σάρκα φωνάζει να μην πεινά, να μη διψά και να μην κρυώνει. Γιατί όποιος έχει αυτά και ελπίζει να τα διατηρήσει, μπορεί να ανταγωνιστεί στην ευτυχία ακόμα και τον Δία.»

5. «Ουχ ούτως χρείαν έχομεν της χρείας παρά των φίλων ως της πίστεως της περί της χρείας.»

«Δεν έχουμε τόσο ανάγκη τις υπηρεσίες των φίλων όσο την πίστη πως μπορούμε να τις χρησιμοποιήσουμε.»

6. «Γελάν άμα δει και φιλοσοφείν και οικονομείν και τοις λοιποίς οικειώμασι χρήσθαι και μηδαμή λήγειν τας εκ της ορθής φιλοσοφίας φωνάς αφιέντας.»

«Πρέπει ταυτόχρονα να γελάμε και να φιλοσοφούμε και να μεριμνούμε για τα του οίκου και να χρησιμοποιούμε τις υπόλοιπες ικανότητές μας και να μη σταματάμε ποτέ να κηρύττουμε τα λόγια της ορθής φιλοσοφίας.»

7. «Ο σοφός εις τα αναγκαία συγκριθείς μάλλον επίσταται μεταδιδόναι ή μεταλαμβάνειν. Τηλικούτον αυταρκείας εύρε θησαυρόν.»

«Ο σοφός σε σχέση με τα αναγκαία της ζωής γνωρίζει πιο πολύ να δίνει παρά να παίρνει. Τέτοιο θησαυρό έχει βρει στην αυτάρκεια.»

8. «Τας φαύλας συνηθείας ώσπερ άνδρας πονηρούς πολύν χρόνον μέγα βλάψαντας τελείως εκδιώκομεν.»

«Τις κακές συνήθειες τις διώχνουμε ολότελα από κοντά μας, σαν πονηρούς ανθρώπους που για πολύ καιρό μας έκαναν μεγάλο κακό.»

9. «Πειράσθαι την υστέραν της προτέρας κρείττω ποιείν, έως αν εν οδώ ώμεν. Επειδάν δ’ επί πέρας έλθωμεν, ομαλώς ευφραίνεσθαι.»

«Ας προσπαθήσουμε να κάνουμε το επόμενο ταξίδι καλύτερο από το προηγούμενο, όσο βρισκόμαστε ακόμη στο δρόμο. Κι όταν φτάσουμε στο τέρμα, ας χαρούμε χωρίς υπερβολή.»

10. «Ουδέν ικανόν ω ολίγον το ικανόν.»

«Τίποτα δεν είναι αρκετό γι’ αυτόν που και το αρκετό του φαίνεται λίγο.»

11. «Μηδέν σοι εν βίω πραχθείη ο φόβον παρέξει σοι ει γνωσθήσεται τω πλησίον.»

«Μην πράξεις τίποτα στη ζωή σου που θα σου δημιουργήσει φόβο, αν το μάθει ο πλησίον σου.»

12. «Προς πάσας τας επιθυμίας προσακτέον το επερώτημα τούτο: τι μοι γενήσεται αν τελεσθή το κατά επιθυμίας επιζητούμενον; Και τι εάν μη τελεσθή;»

«Σε όλες τις επιθυμίες πρέπει να θέσουμε το εξής ερώτημα: τι θα μου συμβεί αν πραγματοποιηθεί αυτό που ζητά η επιθυμία; Και τι αν δεν πραγματοποιηθεί;»

13. «Της αυταρκείας καρπός μέγιστος η ελευθερία.»

(αμετάφραστο)

14. «Ο ατάραχος εαυτώ και ετέρω αόχλητος.»

«Ο γαλήνιος δεν ταράσσεται ο ίδιος ούτε ταράζει τους άλλους»

15. «Ου λύειν την της ψυχής ταραχήν ουδέ την αξιόλογον απογεννά χαράν ούτε πλούτος υπάρχων ο μέγιστος ουθ’ η παρά τοις πολλοίς τιμή και περίβλεψις ούτ’ άλλο τι των παρά τας αδιορίστους αιτίας.»

«Ούτε τα μεγαλύτερα δυνατά πλούτη ούτε η τιμή κι ο θαυμασμός από το πλήθος ούτε οτιδήποτε άλλο, που έχει αιτία με ακαθόριστα όρια, μπορεί να κατευνάσει την ταραχή της ψυχής και να φέρει αληθινή χαρά.»

ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ, 14-81

Εξάρτηση...

Όσο θα αργοσταλάζει μέσα στις ασθενικές μας φλέβες

ο ορός της εξάρτησης,

τόσο η ώρα θα μακραίνει

που θα δειπνήσουμε με τους θεούς

στης Αλήθειας την τράπεζα…

Ποτάμια...

Ποτάμια που προέρχονται από της γης τα βάθη

τέκνα πηγών, αδέρφια της βροχής

και του λευκού χιονιού,

κατηφορίζουν προς τη θάλασσα,

άλλα αργά, νωχελικά, στριφογυρίζουν

τη διαδρομή και το τοπίο απολαμβάνοντας

κι άλλα ασυγκράτητα, πολύβουα

κι ορμητικά μες στη βιασύνη τους

από μεγάλους καταρράκτες στα δέλτα της αιωνιότητας

χύνονται παφλάζοντας…

Συναντηθήκαμε, αδερφέ μου, στο μεσοστράτι της ζωής,

σαν τους διαβάτες που έσμιξαν και περπατήσανε παρέα λίγες ώρες,

συνοδοιπόροι ερχόμενοι από αλλού και για αλλού τραβώντας…

Κέρδος ή χάσιμο και για τους δυο μας τούτο το αντάμωμα

ποιος το γνωρίζει;…

Δεν έχω μάθει να μετράω με αριθμούς

την αγωνία, την ελπίδα και τον πόνο μου.

Μου φτάνει μόνο που ήσουν εδώ

για λίγες μέρες ή ώρες τι πειράζει,

που κοιταχτήκαμε ανθρώπινα, που σφίξαμε τα χέρια

και που στηρίξαμε ο ένας του άλλου τον καρπό

στο παραπάτημα…

Λόγια δεν έχω άλλα να σου πω,

καλό σου δρόμο,

σαν τα ποτάμια θ’ ανταμώσουμε ξανά σε κάποια θάλασσα,

για την παρέα στο ταξίδι

σ’ ευχαριστώ…

Προσκύνημα στον ιερό βράχο

Περπάτησα ξανά πάνω σε πέτρες άγιες,

βαπτίστηκα στης Αττικής τον ήλιο

κι έχτισα πάνω στο βράχο της ψυχής μου

ναό κι ακρόπολη…

Με το βλέμμα στραμμένο στο αιώνιο θαύμα

καθηλωμένος κι άναυδος

εκεί που σμίγουν λουσμένα μέσα σε μάρμαρο ιερό

τα έργα των θεών και των ανθρώπων,

λέπια τα ψεύδη πέσαν απ’ τα μάτια μου,

αποκατέστησα εντός μου την πολύτιμη αρμονία,

σαν άνθος πάλλευκο βλάστησε μέσα μου η αλήθεια…

Τόσο καιρό πού έψαχνα;…

Άλλο δεν έχει δρόμο να διαβεί

το Φως

παρά την Τέχνη…

Ζωή Αιώνια

Αγάπης άρωμα κι άσβεστο Φως ήσουν Ψυχή μου. Παρθένα αναδύθηκες, σπίθα φωτιάς αθάνατη απ’ την Αιώνια Φλόγα. Μα μέθυσες απ’ το ίδιο τ’ άρωμά σου κι έφτιαξες κόσμο ψεύτικο, πρωτόγνωρο για σένα.

Πως μπόρεσες;

Μαγεύτηκες σαν Νάρκισσος, απ’ το καθρέπτισμα της μορφής σου στα κρυστάλλινα νερά της πηγής, και χάθηκες στη λήθη.

Πως μπόρεσες;

Άφησες την πλάνη της ύλης να σε παγιδέψει με λόγια ψεύτικα, να εισχωρήσει μέσα σου και να νοθέψει το μύρο σου. Τα κύματα της διττότητας διατάραξαν τη γαλήνη σου και έπνιξαν κάθε παλμό αγάπης και χαράς, κι έμεινες να δονείσαι πλέον αμυδρά και άρρυθμα. Αφέθηκες να σε παρασύρει το ρεύμα της χωριστικότητας και σε οδήγησε στη δίνη της απόγνωσης.

Τι κρίμα!

Έπνιξες τη θεία δόνηση σου, σκοτείνιασες το διάχυτο στην απεραντοσύνη θείο φως σου, ξεθύμανες το παραδείσιο άρωμά σου.

Άνθρωπος πλέον, περιπλανώμενος στη γη, τυφλός μες το σκοτάδι, κι απ’ το θρόνο που κάποτε κατείχες θα έβλεπες σήμερα την αντανάκλασή σου να έρπει δυστυχισμένη.

Πως μπόρεσες ;

Κλείσε τα άψυχα μάτια σου, που σε κόσμο ψεύτικο σ’ έχουν φέρει και σε λάθος ζωή σε οδηγούν και σκύψε στα βάθη της Ύπαρξής σου. Ξεσκέπασε την ψυχή σου, την αληθινή ζωή θαμμένη κάτω απ’ τη ζωή σου, που διψά, σταγόνα αυτή να ενωθεί με την αιώνια θάλασσα.

Άσε το φως του θησαυρού σου να ξεχυθεί ατέλειωτο, να δώσει ζωή στη ζωή σου που ψυχορραγεί.

Πες όχι στο θάνατο που αιώνες τον ακολουθείς κι άρχισε πάλι να ζεις.

Δες την αληθινή ζωή που τόσο ανόητα και μάταια προσπάθησες να σβήσεις μα οι κραδασμοί της ακόμα αργοδονούν την ύπαρξή σου.

Ζωή επλάσθης ο ίδιος, γίνε ξανά ζωή αιώνια.

Συνοδοιπόροι είμαστε με τον ίδιο προορισμό...

Η ηρωική αντίληψις της ζωής

Στη σημερινή εποχή του κατήφορου, της ανευθυνότητας, του ψεύδους, της απάτης, της ατιμωρησίας και της ηθικής παρακμής, μορφές, όπως αυτή του σπουδαίου φιλολόγου και φιλοσόφου Ιωάννη Συκουτρή (1901-1937), έρχονται από τα βάθη του χρόνου, πάντα ζωντανές και πάντα επίκαιρες, για να μας θυμίσουν θεμελιώδεις αξίες και διδάγματα ζωής…

Παραθέτω αποσπάσματα από κείμενό του σχετικά με τον ηρωικό τρόπο ζωής, παρμένο από σειρά μαθημάτων του στην Ελευθέρα Σχολή Κοινωνικής Προνοίας. Αξίζει να δώσουμε προσοχή σε μερικές αρετές, που, αν υπήρχαν σήμερα σε μεγαλύτερο βαθμό και σε περισσότερους ανθρώπους, θα αρκούσαν ίσως για να αποφύγουμε το θλιβερό κατάντημα των ημερών μας…

[ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η σύνταξη και η ορθογραφία ακολουθεί το πρωτότυπο κείμενο.]

"…[Ο ηρωικός άνθρωπος]…αισθάνεται πως είναι διαλεγμένος από την Μοίραν ως αγωνιστής και ως μάρτυς – περισσότερον ως μάρτυς, αφού την επιτυχίαν δεν τη μετρεί με αποτελέσματ’ άμεσα, με αριθμούς και μεγέθη, δεν την μετρεί καν διόλου. Είναι το αλεξικέραυνον, που θα συγκεντρώση επάνω του (θα προσελκύση μάλλον εθελουσίως) όλας τας καταιγίδας και όλα τ’ αστροπελέκια, δια να προστατευθούν τα κατοικητήρια των ειρηνικών ανθρώπων. Αλλά θα το κάνη όχι από πνεύμ’ αλτρουισμού και εθελοθυσίας υπέρ των άλλων. Εις την ετοιμότητα του κινδύνου τον σύρει με ακαταμάχητον έλξιν η αισθητική, θα έλεγα, γοητεία του κινδύνου, η συναίσθησις ότ’ είναι προνόμιον των εκλεκτών (όχι καθήκον ή πράξις φιλανθρωπίας) να συντρίβωνται υπέρ των άλλων, υπό των άλλων – το εκλεκτότερον προνόμιον!

Ο ηρωικός άνθρωπος δεν είναι το άνθος, δεν είν’ ο καρπός – αυτά αντιπροσωπεύουν το παρόν και του παρόντος την ανεπιφύλακτον χαράν. Είναι ο σπόρος που θα ταφή και θα σαπίση, δια να αναφανή το άνθισμα και το κάρπισμα. Είν’ εκείνος που θάπτεται δια να εορτασθή η ανάστασις, και ανάστασις χωρίς ταφήν δεν υπάρχει.

Αλλ’ ο ηρωικός άνθρωπος δεν δείχνεται εις την συντριβήν του μόνον, ή και εις την ετοιμότητα έστω προς συντριβήν. Ειδεμή, η ηρωική αντίληψις θα ήτον ιδεώδες θανάτου μόνον, όχι μορφή ζωής – και τι ζωής! Ο ηρωικός άνθρωπος, και μόνον αυτός, ζη έντονα και πλούσια ολόκληρον την Ζωήν. Αλλά το να ζήση έντονα δεν σημαίνει δι’ αυτόν ό,τι συνήθως νοούμεν με την έκφρασιν αυτήν: να δοκιμάζη άφθονα και δυνατά τας απολαύσεις και τας ηδονάς της Ζωής.

Δεν τας αγνοεί βέβαια τας απολαύσεις της Ζωής ο ηρωικός άνθρωπος, αλλά τας δοκιμάζει τόσον, όσον χρειάζεται να τας ξεπεράση, τας γνωρίζει τόσον, ώστε να εννοή, ότι κατά βάθος παραλύουν μάλλον την δύναμιν του ανθρώπου, και ας του χαρίζουν την ψευδαισθησίαν της εντατικότητος και της πλησμονής. Έπειτα τας απολαύσεις αναζητεί εκείνος που ζητεί να πάρη από την Ζωήν, όχι εκείνος που έχει να της δώση – και σε πλουτίζει όχι το να παίρνης αλλά το να δίδης…

…Πράγματι ο πόλεμος και ο κίνδυνος είναι το στοιχείον του, η απαραίτητος τροφή του. Ο πόλεμος, λέγω, και η νίκη, όχ’ η επιτυχία. Η επιτυχία δεν είναι πάντοτε νίκη. Είναι νίκη εξωτερική, εξωτερικός πλουτισμός εις επιτεύγματα και κέρδη…Αλλ’ ο ηρωικός ζητεί την νίκην εκείνου που χαίρεται το ότι επολέμησε, το ότι εκινδύνευσε, το ότι αντέστη, την νίκην ως ευκαιρίαν μόνον να ζήση εντόνους και αγωνιώδεις στιγμάς. Και παρόμοια νίκη συνυπάρχει κάλλιστα με την αποτυχίαν εις τους αντικειμενικούς σκοπούς, καθώς η αποτυχία των 300 εις τας Θερμοπύλας…

…Αλλ’ επιτυχία σημαίνει πραγματοποίησις σκοπού, που ευρίσκετ’ έξω μας, και εκείνος έχει μέσα του τον σκοπόν και το νόημα της υπάρξεώς του. Απέναντι αυτού τίποτε δεν μετρεί, ούτ’ η ζωή του ούτ’ η ευτυχία του…

…Οι πολλοί καμαρώνουν δι’ όσους κινδύνους απέφυγαν, όχι δι’ όσους υπεβλήθησαν. Περιγράφουν τας επιτυχίας που επραγματοποίησαν, και υπερηφανεύονται δια την εξυπνάδα των. Αλλά δια τον ηρωικόν άνθρωπον, το είδαμεν: η επιτυχία δεν αποτελεί ούτε κριτήριον ούτε ιδεώδες. Ιδεώδες του και κριτήριον: να ζήση δυνατός και ωραίος. Και είναι γενναιότερον και ωραιότερον ν’ αδικηθής παρά ν’ αδικήσης, να εξαπατηθής παρά να εξαπατήσης.

Άλλωστε προς τι να εξαπατήση; Εξαπατούν οι ετεροκεντρικοί, αυτοί που ασχολούνται διαρκώς με τους άλλους, δια να τους αντιγράφουν ή να τους φθονούν, ή και τα δύο μαζί…Ο ηρωικός όμως αποτελεί ο ίδιος κέντρον του εαυτού του, ελεύθερος εις την απομόνωσίν του, αριστοκρατικός με την απόστασιν εις την οποίαν κρατεί τους άλλους, απτόητος με το θάρρος της προσωπικής του γνώμης και της προσωπικής του ευθύνης, υπερήφανος μέσα εις το άβατον τέμενος της μοναξιάς του…

…Και όμως σπείρει άφθονα τα γεννήματα του νου του. Τα σπείρει, διότι δεν ημπορεί να κάνη διαφορετικά, όπως το δέντρον που τινάζει τους καρπούς του σαν ωριμάσουν, είτ’ ευρίσκοντ’ από κάτω είτε όχι αυτοί που θα τους είναι χρήσιμοι…

…Υπερήφανος είναι, όχι εγωιστής. Δι’ αυτό σπαταλά τον εαυτόν του. Η ευτυχία του είναι να δαπανά, ακριβέστερον ακόμη: να δαπανάται. Ανεξάντλητος όπως είναι, δεν ξέρει αριθμητικήν. Είναι τόσον πλούσιος, ώστε θ’ αναπληρώση εύκολα (το ξέρει) κάθε ζημίαν. Προς τι λοιπόν να την υπολογίζη; Υπολογίζει ο πτωχός. Ο πλούσιος κλείνει τα μάτια, απλώνει το χέρι, και σκορπά…Όσα και να σκορπίση, πάντοτ’ εκ του περισσεύματος θα είναι.

Εκ του περισσεύματος αντλεί και η μεγαλοδωρία του ηρωικού ανθρώπου. Αφρόντιστα και αδίστακτα σπαταλά τα πλούτη του, την δραστηριότητά του, την υγείαν του, την ρωμαλεότητα της ψυχής και του νου του. Σκορπά την αγάπην του χωρίς ανταλλάγματα, έτοιμος να πληρώση εκείνους που θα θελήσουν να την δεχθούν. Σκορπά τας συγκινήσεις, τους ενθουσιασμούς και τη φλόγα, τα κάλλη και τα ρίγη της ψυχής του…

…Και είν’ η χαρά του να σκορπά: όλα τ’ αγαθά της γης τα εκτιμά όχι ως κτήματα, αλλ’ ως χρήματα (με την αρχαίαν σημασίαν της λέξεως, εκ του χρώμαι), ως δαπανήματα δηλαδή. Ή μάλλον πιστεύει πως αγαθά δεν είναι. Γίνονται αγαθά, αφ’ ης στιγμής και εφ’ όσον δαπανώνται.

Εις την εργασίαν του καθυποβάλλεται με ανεπιφύλακτον προθυμίαν. Την δέχεται αυτονόητα και χαρωπά, αφού είναι κάτι βαρύ και δύσκολον, αφού ζωή σημαίνει δι’ αυτόν δράσις και κάματος. Εργάζεται από την επιθυμίαν να χρησιμοποιή τας δυνάμεις του σώματος και της ψυχής εις έργα δύσκολα, εργάζετ’ αισθητικώς, καθώς ένας αθλητής…

…Η ζωή ενός ανθρώπου, καθώς αυτού που περιέγραψα, δεν ημπορεί παρά να είναι σύντομος…Σύντομος, διότι ο ηρωικός άνθρωπος περνά ολόκληρον την ζωήν του εις το πολυκίνδυνον μέτωπον του πολέμου. Σύντομος, διότι πάντοτε είναι, από την μοίραν του και μόνην οδηγούμενος, ερασιθάνατος.

Βαδίζει προς τον θάνατον όχι δια να αναπαυθή, όχι διότι εβαρέθηκε την ζωήν, όχι διότι εδειλίασεν ενώπιον αυτής, όχι από μαρασμόν και εξάντλησιν των δυνάμεών του. Ο ηρωικός άνθρωπος δεν υφίσταται τον θάνατον. Δι’ αυτόν και ο θάνατος ακόμη δεν είναι πάσχειν, είναι πράττειν. Είναι η τελευταία πράξις, με την οποίαν επισφραγίζει όλας του τας άλλας πράξεις. Τους δίδει αυτή το νόημα. Διότι και η Ζωή όλη είναι μία διαρκής αρχή, και η αρχή το νόημά της αντλεί από το τέλος, του οποίου είν’ η αρχή. Και είναι το τέλος ο θάνατος, αλλά και η τελείωσις.

Αλλ’ ο πληθωρισμός της ζωής είναι τόσος μέσα του, ώστε και ο θάνατός του δεν είν’ εκμηδένισις πλέον. Μεστώνει από περιεχόμενον, από ηθικήν αναγκαιότητα, πλημμυρίζει από την χαράν και την ωραιότητα μιας τελευταίας νίκης – παρόμοια με τον ήλιον, ο οποίος, κλίνων προς την δύσιν, ενδύεται την πορφυράν του μεγαλοπρέπειαν…"